free html hit counter

آخرین مطالب

  • دفترچه سوالات آزمون دکتری حقوق ۹۶

    دفترچه سوالات آزمون دکتری حقوق ۹۶ آزمون دکتری روز جمعه، ۶ اسفندماه ۱۳۹۵ در سراسر کشور بین ۲۱۰هزار داوطلب برگزار شد. داوطلبان گروه حقوق در پنج رشته ی حقوق خصوصی، جزا، بین الملل، عمومی و…

  • آیین‌نامه اجرایی قسمت دوم ماده ۵۹ قانون برنامه پنجم

    آیین‌نامه اجرایی قسمت دوم ماده ۵۹ قانون برنامه پنجم

    آیین‌نامه اجرایی قسمت دوم ماده ۵۹ قانون برنامه پنجم ماده ۱- حقوق بازنشستگی كاركنان دستگاه‌های اجرايي مشمول قانون تأمين اجتماعي که قبل از ۱۷/۴/۱۳۹۳ از اضافه‌کار آنان كسور بازنشستگي كسر و به‌حساب صندوق تأمين اجتماعي…

  • «نسق» و «کارافه»

    «نسق» و «کارافه»

    «نسق» و «کارافه» نسق زراعی یک کشاورز عبارت است از مقدار زمین‌های تحت تصرف و کشت وی در زمان اجرای قانون اصلاحات ارضی در ایران، که برای کشت و آبادانی آن اقدام نموده باشد، در…

  • آخرین نظریات مشورتی منتشر شده در اسفندماه

    آخرین نظریات مشورتی منتشر شده در اسفندماه

    آخرین نظریات مشورتی منتشر شده در اسفندماه سؤال آیا در بحث خيار عيب و مطالبه ارش فوریت در مطالبه ارش نيز باید لحاظ گردد یا فوریت صرفاً ناظر به فسخ قرارداد مي باشد و در…

  • تکمیل ظرفیت وزارت آموزش و پرورش

    تکمیل ظرفیت وزارت آموزش و پرورش در سومین آزمون استخدامی

    تکمیل ظرفیت وزارت آموزش و پرورش بدين وسيله به اطلاع آن دسته از داوطلبان متقاضي استخدام در وزارت آموزش و پرورش كه در سومین آزمون استخدامی متمرکز دستگاه‌های اجرایی کشور در تاریخ ۱۳۹۵/۸/۲۱ شرکت نموده‌اند،…

  • شروط ضمن عقد ازدواج

    شروط ضمن عقد ازدواج

    شروط ضمن عقد ازدواج نکاح یا ازدواج در قانون مدنی ایران و بسیاری از کشورها از جمله قانون مدنی فرانسه تعریف نشده است. نکاح در لغت به معنی ضم (پیوستن ) است و در اصطلاح…

  • کانون وکلاء در آینه تاریخ

    کانون وکلاء؛ از آغاز تا کنون

    کانون وکلاء در آینه تاریخ با انقلاب مشروطه و الزام حاکمیت قانون و تفکیک قوا و ورود ایران به جامعه جهانی، اداره مملکت با مصوبات قوه مقننه انجام گرفت. وکالت تا این تاریخ از قانونمندی…

  • مفهوم بیع محاباتی

    مفهوم بیع محاباتی

    مفهوم بیع محاباتی بیع در لغت به معنای داد و ستد و در اصطلاح حقوقی به معنای خرید و فروش است. محابات مصدر باب مفاعله، از ریشه‌ی «حبو» و در لغت به معنای یاری دادن،…

  • لزوم بازنگری نحوه پذیرش وکلاء

    نماینده مجلس: لزوم بازنگری نحوه پذیرش وکلاء

    لزوم بازنگری نحوه پذیرش وکلاء به گزارش دادنگار به نقل از خبرگزاری خانه ملت، حسن نوروزی در توضیح اصلاح قانون وکالت و لزوم تغییر در نحوه پذیرش کارآموزان وکالت، گفت: لایحه جامع وکالت از مدت‌ها…

  • مشکل اشتغال حقوق خوانده ها

    آزمون سردفتری برگزار نمی شود/ پروسه استخدام قضاوت طولانی است/ پذیرش کارآموزوکالت به شیوه فعلی مشکل دارد

    مشکل اشتغال حقوق خوانده ها سخن درباره ده‌ها هزار فارغ‌التحصیل رشته حقوق است کسانی که با امید و آرزوهای زیاد و تلاش زیادتر، در بین رشته‌های علوم انسانی موفق به تحصیل در رشته حقوق شده‌اند…

  • توقف قانون پیش فروش ساختمان در شهرداری

    توقف اجرای قانون پیش فروش ساختمان در شهرداری

    توقف قانون پیش فروش ساختمان در شهرداری چهار سال از تصویب آیین نامه قانون پیش فروش ساختمان به منطور پیشگیری از کلاهبرداری و معاملات معارض می گذرد اما این قانون در تهران همچنان لنگ صدور…

  • وضعیت پرونده قتل عام 8 نفر در ایرانشهر

    وضعیت پرونده قتل عام ۸ نفر در ایرانشهر

    وضعیت پرونده قتل عام ۸ نفر در ایرانشهر خانی دادستان عمومی و انقلاب ایرانشهر با اشاره به پرونده قتل عام ۸ نفر در ایرانشهر گفت: این پرونده به صورت خارج از نوبت و فوق‎العاده مطرح…

  • پلاسکو با 1100 «اعلام مفقودی» بعد از یک ماه

    پلاسکو با ۱۱۰۰ «اعلام مفقودی» بعد از یک ماه

    پلاسکو با ۱۱۰۰ «اعلام مفقودی» بعد از یک ماه معاون قضائی مجتمع ۱۲۱۳ شورای حل اختلاف استان تهران، از مراجعه میانگین روزانه ۶۰ نفر از کسبه پلاسکو به این مجتمع خبر داد و گفت: تا…

  • موانع ازدواج در حقوق ایران

    موانع ازدواج در حقوق ایران

    موانع ازدواج در حقوق ایران ازدواج از مقدس ترین امور نزد خداوند بوده و در آیات قرآن و احادیث ائمه (ع) تأكید بسیار بر آن شده ، اما این امر مقدس هم به سبب امكان…

  • وصول چکی که سوخته یا مفقود شده

    وصول چکی که سوخته یا مفقود شده

    وصول چکی که سوخته یا مفقود شده گاهی منشأ اسناد مشخص است مانند اسناد مالکیت که سوابق آن در دفاتر املاک اداره ثبت وجود دارد و در صورت مفقود شدن یا از بین رفتن، شخص…

  • نظریات مشورتی جدید اداره کل حقوقی

    نظریات مشورتی جدید اداره کل حقوقی

    نظریات مشورتی جدید اداره کل حقوقی ۴۵۶) سوال: در صورت واخواهی از رأی غيابی آیا جلسه ای که پس از صدور قرار قبولی واخواهی برای رسيدگی به واخواهی تشکيل مي شود، آثار و احکام جلسه…

  • دفاتر اسناد رسمی مسئول تنظیم سند خودرو

    دفاتر اسناد رسمی مسئول تنظیم سند خودرو

    دفاتر اسناد رسمی مسئول تنظیم سند خودرو نایب رئیس کمیسیون اصل نود مجلس با تاکید بر اینکه تنظیم و ثبت سند مالکیت خودرو باید در دفاتر اسناد رسمی انجام گیرد، گفت: مسئولان ناجا به جای…

  • نتیجه پذیرفته شدگان آزمون مترجمان

    نتیجه پذیرفته شدگان آزمون مترجمان رسمی قوه قضائیه

    نتیجه پذیرفته شدگان آزمون مترجمان بدینوسیله به اطلاع داوطلبان شرکت­ کننده در آزمون جذب مترجم رسمی قوه قضائیه سال ۱۳۹۴ می‌رساند نتایج نهایی این آزمون بر روی سایت سازمان سنجش(کلیک کنید) قابل مشاهده و دسترسی…

  • اطلاعیه در مورد کارت ورود به جلسه دکتری

    اطلاعیه در مورد کارت ورود به جلسه دکتری

    اطلاعیه در مورد کارت ورود به جلسه دکتری سازمان سنجش آموزش كشور بدين وسيله موارد ذيل را به اطلاع كليه داوطلبان ثبت نام کننده در آزمون ورودي دوره دكتري «Ph.D» (نيمه‌متمركز) سال ۱۳۹۶ مي‌رساند: الف‌…

  • لزوم بازنگری نحوه پذیرش وکلاء

    لزوم رعایت حدنصاب نمره داوطلبان ایثارگر در آزمون وکالت

    لزوم رعایت حدنصاب نمره داوطلبان ایثارگر در آزمون وکالت دادگاه انتظامی قضات پس از رسیدگی به شکایت یکی از داوطلبان آزمون وکالت ۹۲ از تصمیم هیات مدیره کانون وکلای دادگستری گلستان مبنی بر رعایت حدنصاب…

کد خبر: 2483

تاریخ انتشار: ۱۳۹۵/۰۳/۱۶ - ۹:۴۹

نظام پارلمانی برای ایران

تفاوتهای نظام ریاستی با نظام پارلمانی دولت به معنای رایج آن در علم سیاست (Nation-State) به واحد سیاسی گفته می شود که دارای استقلال، حاکمیت، قلمرو، جمعیت و حکومت می باشد. پیدایش و شکل گیری دولت مدرن (دولت – ملت) به تحولات سیصد سال گذشته جهان بازمی گردد. بسیاری عقیده دارند که دولت با تعریف […]

d53aa7f89db2d1935feed7588780d953

تفاوتهای نظام ریاستی با نظام پارلمانی

دولت به معنای رایج آن در علم سیاست (Nation-State) به واحد سیاسی گفته می شود که دارای استقلال، حاکمیت، قلمرو، جمعیت و حکومت می باشد. پیدایش و شکل گیری دولت مدرن (دولت – ملت) به تحولات سیصد سال گذشته جهان بازمی گردد. بسیاری عقیده دارند که دولت با تعریف ذکر شده تنها پس از مجموعه قراردادهای وستفالی در سال ۱۶۴۸ امکان تحقق یافته است. در این ایام بود که همراه و همزمان با فروپاشی امپراتوری ها، بتدریج دولت ملتها جایگزین نظامهای سنتی شدند.

با کمی دقت در عناصر موجود در تعریف ارائه شده از مفهوم دولت مشخص می شود که هر دولتی دارای یک رئیس دولت و همچنین دارای یک رییس حکومت است. رئیس دولت، ملت یا رئیس کشور مظهر وحدت ملی، هویت ملی و حل کننده اختلافات است؛ اما رئیس حکومت در واقع رئیس قوه مجریه بوده و ریاست هیات دولت را برعهده دارد.

در نظامهای ریاستی، رئیس کشور یا رئیس جمهور، رئیس حکومت (به معنی هیات دولت) هم هست دارای مسئولیت اجرایی است. در واقع در این حالت، ریاست کشور با ریاست حکومت یکی است. به عنوان مثال رئیس جمهور آمریکا هم رئیس کشور آمریکا است و هم رئیس قوه مجریه آن. نظام های ریاستی به صورت جمهوری اداره می شوند. در این نظام ها بین قوا تفکیک وجود دارد و قوه مجریه تا حد زیادی مستقل از قوه مقننه است.

در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، علی رغم نظام ریاستی، مجلس بسیار مقتدر بوده و از اختیارات زیادی برخوردار است. به عنوان مثال در حالی که مجلس دارای اختیارات نظارتی بر دولت است؛ ولی در مقابل دولت برآمده از مجلس نیست و به همین دلیل ممکن است برای اجرای برخی قوانین مصوب مجلس از خود مقاومت نشان دهد. در نظام های پارلمانی به نوعی بین ریاست کشور و ریاست هیات دولت تفاوت وجود دارد. در واقع در این کشورها رئیس کشور مقامی نمادین و تشریفاتی بوده و بیشتر وظیفه حل کننده برخی تعارضهای پیش آمده بین قوا را بر عهده دارد. در حالی که رییس هیات دولت یا نخست وزیر مسئول اجرایی کشور محسوب می شود.

روسای کشورها تا کنون در دنیا به دو گونه بوده اند. یا رییس جمهور هستند و یا شاه و ملکه. در این مدل چه رییس جمهور و چه شاه (ملکه) دارای قدرت بالای اجرایی نیستند و نوعی نماد وحدت ملی و حل برخی تعارضات را دارند. اما نخست وزیر و یا صدر اعظم دارای قدرت اصلی است. نخست وزیر در واقع و در بیشتر موارد رهبر حزب پیروز در انتخابات پارلمانی است.

بنابراین می توان گفت که دو گونه نظام پارلمانی وجود دارد:

۱-مشروطه سلطنتی( مانند انگلستان ، ژاپن و نروژ)

۲-جمهوری با نظام پارلمانی(مانند هند و ترکیه).

در نظام های پارلمانی، تکیه بسیار بیشتری بر احزاب می شود. احزاب در این نظام ها با رقابت جدی در سطح محلی و ملی برای کرسی های پارلمان تلاش می کنند و رهبر حزب و یا ائتلاف پیروز به عنوان نخست وزیر معرفی می شود.

نظام ریاستی و پارلمانی و مساله مردم سالاری

باید توجه داشت که وجود نظام ریاستی یا پارلمانی الزاما به معنی وجود مردم سالاری حقیقی در آن کشور نیست. زیرا بسیاری از رژیمهای ریاستی به دام استبداد افتاده اند. به عنوان نمونه می توان به وضعیت کشور مصر در دوران حکومت حسنی مبارک اشاره کرد. در حالی که این کشور از وجود همه نهادها و موسسات مردم سالاری بهره مند بود اما رییس جمهور این کشور با افزایش اختیارات خود تمامی این نهادها را ناکارآمد کرد و کشور را به سمت خودکامگی و استبداد کشاند.

البته این مساله اختصاص به نظام های ریاستی ندارد. نظام های پارلمانی هم می توانند به شکل استبدادی اداره شوند. به عنوان نمونه می توان به شرایط سیاسی ایران پس از انقلاب مشروطه اشاره کرد. طبق قانون اساسی مشروطه قرار بود شاه ایران دارای اختیارات اجرایی و حکومتی نباشد و فقط سلطنت کند. همچنین قرار بود مجلس شورای ملی به عنوان نماد اراده ملت به انتخاب نخست وزیر اقدام کرده و شاه نیز به عنوان نماد وحدت ملی و به عنوان رییس کشور، انتخاب مجلس را تایید نماید. اما عملا در دوران دو پادشاه رژیم پهلوی، رییس کشور، یعنی شاه دارای قدرت اصلی و سیاسی کشور بود و پارلمان و نخست وزیر، گوش به فرمان آنها بودند.

فرمایشات مقام معظم رهبری در باره احتمال تبدیل نظام ریاستی به پارلمانی

طرح این مساله از سوی ایشان دلایل مختلفی دارد. یک دلیل مهم آن بروز برخی اختلافات بین مجلس و رییس جمهور در سالهای اخیر است. ریشه بروز این اختلافات را می توان در ساز و کارهای پیش بینی شده در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران جستجو کرد. در نظامهای ریاستی معمول دنیا مانند آمریکا اگر چه رئیس جمهور دارای اختیارات زیادی است ولی در نهایت نوعی تفکیک میان هیات دولت و کنگره وجود دارد. اما در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران علی رغم نظام ریاستی، مجلس نیز دارای اختیارات زیادی است؛ به عنوان مثال، مجلس دارای اختیارات نظارتی بر دولت است. در حالی که دولت اساسا برآمده از مجلس نیست و به همین دلیل ممکن است عملا در برابر قوانینی که موافق خواست و نظرش نباشد، مقاومت نموده یا از اجرای آن سرباز زند. این تضادها در عمل موجب بروز اختلال در برخی از فعالیتهای اجرایی کشور شده است. از طرف دیگر رئیس جمهور در ایران فاقد برخی اختیارات مانند فرماندهی نیروهای مسلح و یا انحلال پارلمان است که اختیارات او را در حد یک نخست وزیر کاهش داده است.

آیا نظام پارلمانی می تواند در ایران پیاده سازی شود؟

در پاسخ به این سوال به دو مساله اساسی باید اشاره کرد. در صورت حذف پست ریاست جمهوری و احیای نخست وزیری عملا نظام از شکل جمهوری به معنای کلاسیک آن خارج می شود. طبق تعاریف معمول علم سیاست جمهوری ها نظام هایی هستند که به ریاست رئیس جمهور اداره می شوند. البته همانگونه که اشاره شد بین جمهوریت و مردم سالاری لزوما این همانی وجود ندارد و چه بسا نظامی جمهوری باشد اما مردم سالار نباشد و چه بسا نظامی بدون ساختار جمهوری (مثلا مشروطه)، مردم سالار هم باشد. اما باید به این نکته اشاره کرد که می بایست در صورت چنین تدابیری، راهکارهایی برای تعریف دوباره نام نظام جمهوری اسلامی اندیشیده شود. در واقع این سوال مطرح می گردد که در شرایط جدید، رییس کشور (دولت- ملت) کیست؟ شاید یک تعریف این باشد که رییس دولت – ملت، ولایت فقیه و رهبری انقلاب می باشند که به شکل غیر مستقیم توسط مردم بوسیله خبرگان انتخاب می شوند. اما با توجه به شان فراملّی رهبری و جایگاه خاص مذهبی ایشان برخی مسائل در این تعریف نیز وجود دارد که باید توسط کارشناسان حقوقی و سیاسی تجزیه و تحلیل شود. راهکار دیگر این است که به جای نخست وزیر، رییس جمهور توسط مجلس انتخاب شود که این نکته نیز الزامات خاص خود را می طلبد.

مساله دوم این است که در نظامهای پارلمانی، تکیه بسیار بیشتری بر احزاب می شود. احزاب در این نظامها با رقابت جدی در سطح محلی و ملی برای کرسی های پارلمان تلاش می کنند و رهبر حزب و یا ائتلاف پیروز به عنوان نخست وزیر معرفی می شود. در واقع مردم پیش از انتخابات، رهبر احزاب و برنامه های احتمالی آنها را می دانند و بر این مبنا رای می دهند. در فرهنگ امروز سیاسی ایران با توجه به فرهنگ حزب ستیزی، این سوال مطرح است که مبنای رقابت در چنین مجلسی چه خواهد بود؟ به نظر می رسد به منظور پویایی نظام صرفا نمی توان به نوسازی ساختار سیاسی نظام پرداخت بلکه نوسازی فرایندها و نهادهای سیاسی و ارتقای فرهنگ سیاسی نیز باید در دستور کار باشد.

به کانال تلگرام دادنگار بپیوندید


ارسال دیدگاه